Ba kích tím từ lâu đã được Đông y sử dụng như một vị thuốc quý. Giá trị đó càng được củng cố vững vàng hơn khi có thêm nhiều nghiên cứu khoa học tích cực về tác dụng của thảo dược này. Vậy ba kích tím có nguồn gốc như thế nào?

Công dụng của ba kích tím với sức khỏe nam giới và trong điều trị các loại bệnh khác có gì đặc biệt?

Cùng hiểu hơn về cây ba kích tím để lý giải vì sao đây lại là một trong các loại dược liệu được nhiều người tìm kiếm đến thế.

Ba kích tím tiếp sinh lực nam giới
Ba kích tím tiếp thêm sự dẻo dai cho nam giới

1. Sơ lược thông tin về cây ba kích tím

1.1. Danh pháp khoa học của ba kích tím là gì?

  • Ba kích tím được gọi theo danh pháp khoa học với tên Morinda officinalis stow và là một loại thực vật sống lâu năm nằm trong chi Nhàu, cùng nhà với họ Cà phê (Rubiaceae).
  • Thông thường, ngoài tên gọi ba kích tím, người dân còn truyền miệng nhau nhiều cái tên khác dành cho loài cây này như đan điền, diệp liễu thảo, sáy cáy, củ ba thiên kích, chẩu phóng xì, âm vũ, ruột gà,…

1.2. Nhận biết cây ba kích tím qua hình dáng

  • Cây có thân thảo, dạng dây leo, dáng mảnh, khắp thân có lớp lông dày mịn phủ kín.
  • Lá cây ba kích mọc đơn lẻ, đối nhau, thuôn nhọn và khá cứng, kiểu bầu dục hay hình mác. Đầu lá gập ngọn, phần đuôi lại hơi tròn hoặc giống hình tim.
  • Cuống lá lại khá ngắn. Màu phiến lá chuyển từ xanh nhạt lúc còn non sang mốc trắng hay nâu pha tím khi khô. Ở mặt dưới lá sẽ có tầm 8 cập gân phụ, lông mọc ở gân và gần mép lá.
  • Ngay đầu cành, hoa ba kích tím sẽ nở thành chùm, kích cỡ tương đối nhỏ và màu hoa thường là trắng hoặc vàng.
  • Đài hoa được tạo thành từ vô số các lá đài nhỏ do phát triển không đều mà xếp chồng lên nhau ra dáng hình ống. Mùa trổ hoa sẽ vào tháng 5 hay tháng 6.
  • Quả kép có dáng cầu, chỗ lồi chỗ lõm không đồng nhất, bề mặt được bao bọc bởi lông nhỏ, quả dần chuyển sang đỏ cam khi chín. Thời điểm kết quả kéo dài từ tháng 7 – 10.
  • ​Rễ cây ba kích tím cỡ lớn, dần phình to tạo ra củ. Củ sẽ có dáng trụ, tròn, cứng, chiều dài đa dạng, đường kính trung bình khoảng 1 – 2cm.
  • Phần cùi ở củ khá dày còn vỏ củ thì có màu vàng xen xám, sờ vào thấy nhám nhẹ, trên vỏ có đường vân chạy dọc theo độ dài củ.
  • Tách vỏ ra là thịt màu trắng hoặc tím nếu củ già, phần tâm ngay giữa củ lại có màu vàng nâu. ​

1.3. Những hình ảnh ba kích tím

Ba kích tím có lá mọc đơn
Lá cây ba kích tím trong tự nhiên
Ba kích tím có hoa trắng
Hoa ba kích tím màu trắng và nở thành cụm
Ba kích tím giữa rễ có lõi
Rễ ba kích tím

1.4. Vì sao có tên gọi ba kích tím Quảng Ninh?

Ở những vùng núi đồi có độ cao không quá 500m, thường tìm thấy cây ba kích tím mọc xen kẽ trong đám cây bụi. Chúng sẽ quấn chằng chịt lên thân, cành của các loại cây hoặc có thể sinh trưởng tươi tốt quanh các bờ rẫy, mương.

Ở Việt Nam, khu vực trung du và đồi núi thấp thuộc tỉnh Lạng Sơn, Hà Giang, Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Phú Thọ sẽ có loại thảo dược này phát triển. 

Nổi bật nhất là ở tỉnh Quảng Ninh, nơi người dân xem việc trồng cây ba kích tím và ngâm rượu loại thảo dược này là nghề truyền thống.

Do đó mà cụm từ ba kích tím Quảng Ninh mới trở nên phổ biến khi nhắc về vị thuốc này và rượu ba kích tím nơi đây cũng được xem như đặc sản.

2. Phân chia các loại cây ba kích

2.1. Ba kích tím và trắng

Dựa vào hình dáng thân cây và màu sắc của củ có thể phân biệt cây ba kích tím và ba kích trắng

Đối với cây ba kích tím

  • Hình dáng bên ngoài có lá mọc đối, dày cứng, dáng thuôn dài hình mác, rìa và gân lá có lông và màu sắc lá chuyển mốc trắng khi già, lông cũng giảm đi.
  • Lá còn non thì xanh mướt, mọc sát thân. Hoa chuyển dần từ trắng sang vàng và nở ở đầu cành. Quả dạng cầu và lúc chín sẽ có màu đỏ cam.
  • Củ ba kích tím sẽ có màu vàng xen xám, thịt bên trong sẽ có màu trắng rồi dần tím đậm hơn khi phơi dưới nắng khoảng nửa giờ hoặc lúc củ càng già.
  • Rượu từ củ sẽ có màu tím thẫm hay tím than. Phần lõi ở chính giữa thịt lại có gai, 

Đối với cây ba kích trắng

  • Hình dáng bên ngoài có thân dạng trụ, dây leo xanh và có nhiều nhánh, lông nhẵn dần khi về già. Cành non sẽ nhiều cạnh và lông. 
  • Lá thon, dài nhưng cuống lá ngắn, cặp lá mọc chéo nhau và mặt lá có lông tím. Hoa li ti, ngà trắng. Quả lúc chín có màu hồng. Rễ có lỗ, hình trụ, tròn và con.
  • Màu vỏ của củ sẽ trắng nhạt, thịt bên trong thường vàng nhẹ hoặc trắng nhạt, ngâm rượu thấy nước tím nhợt, lõi chính giữa củ không có gai.
Ba kích tím có màu thịt khác với ba kích khô
Ba kích tím không có phần thịt bên trong trắng nhạt như ba kích trắng

Mặc dù cả hai loại ba kích đều có ý nghĩa về sức khỏe, nhưng ba kích tím vẫn được ưu tiên dùng nhiều vì giá trị của loại dược liệu này thường vượt trội hơn so với ba kích trắng.

2.2. Ba kích tím tươi và ba kích tím khô

Dựa vào tính chất mà có thể phân dược liệu thành hai loại:

Loại ba kích tím sấy khô:

  • Ưu điểm nằm ở việc dễ vận chuyển và bảo quản được khá lâu. Lõi bên trong củ cũng được rút nên tiện cho việc sử dụng.
  • Nhược điểm của loại khô là dễ làm hàng nhái, hàng giả. Những gian thương có thể thêm chất bảo quản để giữ hàng lâu hơn hoặc bán cho khách hàng còn tồn. Và loại khô có thể không sạch như loại tươi do không biết quá trình sơ chế như thế nào

Loại ba kích tím tươi:

  • Ưu điểm dễ thấy nhất là chất lượng đảm bảo, không chất bảo quản, có nhiều cách chế biến linh hoạt và mùi vị cũng giữ được nguyên vẹn.
  • Nhược điểm của loại tươi là khó vận chuyển hay bảo quản, không tiện gửi xa, cần giữ mát trong tủ lạnh và lõi củ chưa được rút.​

2.3. Ba kích tím rừng và ba kích tím trồng

Dựa vào nguồn gốc xuất xứ, có thể chia thảo dược thành ba kích tím rừng và ba kích tím trồng vườn

Đối với củ ba kích rừng: 

Củ cứng và hay bị sâu sẹo, vỏ xước nhiều. Củ có nhiều vết xoắn, ngoằn ngoèo khi to khi thắt giống ruột gà. Kích cỡ củ không quá to và thường khan hiếm trong tự nhiên.

Hiện nay có thể dùng công nghệ nhân giống gen vào kỹ thuật trồng cây ba kích tím để tạo ra giống ba kích có chất lượng như ba kích tím rừng tự nhiên.

Đối với củ ba kích trồng vườn

Trông củ rất đẹp, ít sâu đục, thân mọng, kích cỡ to nhỏ đồng đều, vỏ nhẵn và khá mỏng, không có vết sần sùi. Củ cũng không có hiện tượng xoắn vặn do được chăm sóc kỹ càng.

3. Đâu là bộ phận thường dùng của ba kích tím trong y học?

Rễ và củ ba kích tím là bộ phận chứa nhiều dược chất nhất.

4. Thu hoạch và sơ chế cây thuốc ba kích tím ra sao?

  • Thu hoạch dược liệu: Sau 3 năm sinh trưởng, ba kích tím bắt đầu được thu hái. Hằng năm, cứ từ tháng 10 – 11 là thời điểm lý tưởng nhất để đào lấy củ dược liệu.
  • Muốn lấy được toàn bộ củ rễ thì phải đào rộng và sâu. Những cây ba kích chất lượng nhất sẽ có rễ to lớn, củ cầm chắc tay và màu tía. Ngoài ra, loại rễ bé hơn, cùi không chắc bằng và có màu hơi trong vẫn có thể sử dụng.
  • Sơ chế dược liệu: Rễ và củ khi mang về sẽ được rửa sạch, phơi ráo nước.
  • Tiếp đó, lấy dao khứa nhẹ củ để tách phần lõi ra kiểm tra. Tiếp tục dùng dao để bóc lấy thịt củ và bỏ lõi.
  • Nên dùng ba kích tím đã được loại bỏ lõi để sắc thuốc hay ngâm với rượu. Nếu muốn bảo quản lâu, sau khi rửa bạn phơi củ cho héo, đem vào đập dập củ rồi lại phơi nắng 1 lần nữa cho thịt chuyển tím để dễ bảo quản.
Ba kích tím tươi được rút lõi để sơ chế
Ba kích tím tươi được tách đôi để rút lõi

5. Các hoạt chất hữu ích có trong ba kích tím

Dưới góc nhìn đông y, ba kích tím có vị cay pha ngọt và thuộc tính ấm, khi vào cơ thể sẽ quy đến các kinh can, thận. Rất thích hợp trợ dương, ôn thận hay trừ phong thấp và mạnh gân cốt.

Còn theo tây y, vị thuốc này chứa rất nhiều hoạt chất có thể hỗ trợ điều trị bệnh như Anthraglucozit, Gentianine, Trigonelline, Choline, Carpaine, Tigogenin, Diosgenin, Gitogenin, Quercetin, Vitexin, Vitamin B1, Yamogenin…

Trong đó, rễ tươi có các thành phần gồm Anthraglycosid, các Sterol, Iridoid Glucoside, các chất vô cơ (Zn, Fe, Na,…), acid hữu cơ, tinh bột, tinh dầu, đường, vitamin C. Rễ khô cũng chứa gần như toàn bộ các chất từ rễ tươi, chỉ không có vitamin C nhưng lại có thêm Morindin, nhựa cùng Phytosterol.

  • Chất Anthraglucozit tồn tại trong dược liệu có ý nghĩa đặc biệt. Khi ở dạng khử, nó tác động mạnh đến sinh lý nam, vì vậy khi sử dụng ba kích sẽ giúp tăng cường sinh lực, kích thích tình dục rất hữu hiệu.
  • Hoạt chất Anthraquinon là một dạng thủy phân của Anthraglucozit. Có ích rất nhiều trong việc giải độc, thanh lọc cơ thể, cường gân cốt và lợi thận.
  • Ngoài ra, hoạt chất còn giúp ngăn chặn các vi khuẩn, độc tố nguy hại xâm nhập vào cơ thể, đồng thời giúp giảm đau, hỗ trợ tình trạng viêm da. Khi đến gan, hoạt chất còn giúp giảm nồng độ Cholesterol, bảo vệ tế bào gan. 
  • Nhiều Acid hữu cơ được tìm thấy trong ba kích cũng đóng góp vào việc cải thiện chức năng sinh lý, bồi bổ cơ thể hiệu quả.
  • Sự có mặt của Choline mang đến những tích cực trong điều trị xương khớp, góp phần giải triệu chứng tê bì chân tay hay đau lưng mỏi gối

6. Ba kích tím có tác dụng gì trong hỗ trợ điều trị bệnh?

Theo Tây y, một số tác dụng của ba kích tím có thể kể đến như:

  • Nâng cao hệ miễn dịch, tăng sức đề kháng và sức khỏe
  • Kháng viêm hữu hiệu
  • Giúp cân bằng nội tiết tố ở nữ và tăng cường sinh lực nam giới
  • Giữ huyết áp ở mức ổn định
  • Tăng tuần hoàn máu lên não
  • Phòng ngừa loãng xương

Theo Đông y, công dụng ba kích tím có thể hỗ trợ điều trị các loại bệnh như:

  • Hỗ trợ điều trị thận hư, liệt dương, di tinh và mộng tinh
  • Các bệnh hay gặp ở phụ nữ như lạnh tử cung, xích bạch dới hạ, kinh nguyệt thất thường
  • Giảm tình trạng đau lưng, tê bì tay chân
  • Thần kinh suy nhược, chóng mặt, mệt mỏi, mạch yếu, kén ăn
  • Khắc phục chứng tiểu nhiều
  • Hỗ trợ trị đau bụng tiêu chảy và tiểu tiện không tự chủ
  • Góp phần điều trị ho, hen suyễn, giúp tiêu đờm

7. Các bài thuốc lưu truyền giúp phát huy công dụng ba kích tím

  • Bài thuốc hỗ trợ thận hư, dương úy và di tinh:

– Ba thiên kích: (15g)

– Thục địa: (15g)

– Sơn thù du: (12g)

– Kim anh: (12g)

+ Đem sắc hỗn hợp thành thuốc, uống lúc ấm nóng.

  • Bài thuốc hỗ trợ di liệu, tiểu tiện nhiều lần:

– Ba thiên kích: (12g)

– Thọ tử tự: (12g)

– Sơn thù du: (12g)

– Tan phiêu tiêu: (12g)

+ Tán các dược liệu thành bột mịn rồi sắc thành thuốc nước.

  • Bài thuốc điều hòa huyết áp:

– Ba thiên kích: (12g)

– Tri mẫu: (12g)

– Tiên mao: (12g)

– Đương quy: (12g)

– Hoàng bá: (12g)

– Dâm dương hoắc: (12g)

+ Cho hỗn hợp các vị thuốc vào ấm, thêm vào 600ml nước lọc. Đun đến khi cô cạn còn 1/3 lượng nước ban đầu. Mỗi ngày chia thành 3 lần uống, dùng lúc nóng và kiên trì sắc thuốc trong 3 tháng.

  • Bài thuốc giúp điều hòa kinh nguyệt, giảm lạnh tử cung:

– Ba thiên kích: (120g)

– Tử kim đằng: (640g)

– Lương khương: (20g)

– Thanh diêm: (80g)

– Nhục quế: (160g)

– Ngô thù: (160g)

+ Tán nhuyễn tất cả các dược liệu rồi trộn thêm rượu hồ vào, vo thành viên hoàn để sử dụng. Kết hợp rượu có pha chút muối nhạt để dùng cùng 20 viên thuốc mỗi ngày.

  • ​Bài thuốc giảm đau mỏi xương khớp:

– Ba thiên kích: (18g)

– Thạch hộc: (18g)

– Ngưu tất cần: (18g)

– Khương hoạt: (27g)

– Sinh khương: (27g)

– Đương quy: (20g)

– Tiêu giã: (2g)

– Rượu: (2 lít)

+ Nấu các nguyên liệu trong nồi đã được đậy kính nắp, sau 1 giờ thì tắt bếp, ngâm nồi thuốc trong nước để nguội bớt. Dùng 3 lần trong ngày, liều dùng từ 15 – 20ml/lần.

8. Trị bệnh bằng rượu ba kích tím

8.1. Cách ngâm rượu ba kích tím đúng chuẩn

Ba kích tím sau khi bỏ hết lõi thì chặt đoạn vừa tầm 5cm, để tăng hương thơm của vị thuốc, bạn có thể sao qua cùng lửa nhỏ. Rượu được chọn ngâm nên là rượu gạo hoặc rượu nếp trắng, có độ cồn từ 40 – 45. Tùy thuộc vào việc bạn chọn ngâm rượu cùng ba kích tím tươi hay khô mà liều lượng khác biệt:

  • Đối với loại khô: 1kg ba kích sẽ ngâm cùng 8l rượu
  • Đối với loại tươi: 1kg ba kích sẽ ngâm cùng 5l rượu

Tiếp đến bạn chọn bình rượu phù hợp, tráng qua với với rượu rồi cho ba kích tím vào, thêm lượng rượu đã chuẩn bị, lưu ý hãy đổ nhẹ nhàng tránh rượu bị bay hơi. Thời điểm dùng rượu tốt nhất là sau 3 tháng ngâm. Uống rượu 2 lần trong ngày và chỉ uống 30ml cho mỗi lần, sau khi dùng bữa.

Ba kích tím ngâm rượu
Rượu ba kích tím sau khi ngâm một thời gian sẽ chuyển dần sang tím sẫm

8.2. Tác dụng của ba kích tím ngâm rượu đối với sức khỏe

  • Một tác dụng nổi bật nhất từ rượu ba kích là hỗ trợ tích cực trong việc tăng cường sinh lực, duy trì thể lực phái mạnh nhờ vào hoạt chất anthraglycosid cùng kẽm, sắc…
  • Bên cạnh đó giúp tăng nội tiết tố ở cả nam và nữ.
  • Góp phần giảm sưng, kháng viêm do vết thương và nâng cao sức đề kháng.
  • Có lợi cho xương khớp cũng như hệ tiêu hóa 
  • Bệnh huyết áp cũng được kiểm soát hiệu quả
  • Tinh thần phấn chấn, giảm bớt mệt mỏi

9. Đối tượng không được khuyên dùng dược liệu

Bên cạnh việc khuyến khích sử dụng ba kích tím đối với bệnh nhân suy thận, bệnh nhân rối loại cương dương, người yếu sinh lý hay liệt dương,… Thì cũng có những đối tượng được khuyến cáo không nên sử dụng vị thuốc này: 

  • Phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai hay đang cho con bú, trẻ em. 
  • Người có tiền sử huyết áp thấp, mắc bệnh tim mạch hay bệnh liên quan đến mắt
  • Người hay bị sốt nhẹ khi về chiều hoặc có bệnh về tiêu hóa như táo bón
  • Người bệnh đang chờ phẫu thuật điều trị
  • Người đang mắc bệnh khó tiểu, tiểu buốt, tiểu rát.​

10. Vài cẩn trọng người dùng cần biết

  • Hiện nay việc làm giả ba kích tím khô ngày càng tinh vi, người sử dụng cần kỹ lưỡng khi tìm mua dược liệu này
  • Cần tách bỏ lõi dược liệu trước khi dùng để tránh độc tố nguy hại.
  • Việc kết hợp các loại dược liệu cùng ba kích tím cần được tham vấn bởi người có chuyên môn, không tự ý phối hợp thuốc.

11. Một số thắc mắc về ba kích tím

11.1. Làm sao phân biệt cây ba kích tím khô thật và giả?

So với ba kích khô hàng thật có nhiều khe nứt, mảnh vụn trầy xước do quá trình sinh trưởng và rút lõi thì ba kích khô làm giả lại có bề ngoài trông đẹp mắt hơn bởi được rút lõi bằng công nghệ rất tinh vi, không làm vỡ nứt dược liệu, dù vậy thì tinh chất bên trong đã bị hút cạn. Nên khi mua bạn hãy quan sát kỹ hình dáng bên ngoài của dược liệu, tìm chỗ mua uy tín và nếu có thể nên sử dụng dược liệu tươi.

11.2. Dùng ba kích tím với liều lượng như thế nào mới tốt?

Khi uống rượu ngâm từ ba kích tím, bạn chỉ nên dùng tối đa 3 ly một ngày. Tuyệt đối không lạm dụng vì có thể phát sinh tác dụng phụ không mong muốn. 

11.3. Hiện tại ba kích tím giá bao nhiêu 1kg? Tìm mua ba kích tím ở đâu tốt nhất?

Ba kích rừng tự nhiên có sản lượng không nhiều và thu hái cũng vất vả. Với tình trạng trên liệu giá ba kích tím bao nhiêu tiền 1kg, có đắt lắm không? Đây hẳn là thắc mắc của nhiều khách hàng, tai Dược liệu Phương Thảo, chúng tôi luôn cố gắng đem đến mức giá tốt và đúng với chất lượng sản phẩm nhất. 

Hiện nay, giá ba kích rừng của chúng tôi đang ở mức: 860.000/kg. Dược liệu được tuyển chọn từ những cơ sở cung cấp ba kích rừng uy tín nhất Quảng Ninh, nói không với hàng giả, hàng tồn kho kém chất lượng. 

Dù bạn cần mua ba kích tím ở TP.HCM hay cần đặt hàng sản phẩm đến tỉnh thành nào khác cũng đều có thể yên tâm về khâu đóng gói, giao nhận sản phẩm của chúng tôi. Đảm bảo sản phẩm đến tay khách hàng vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Hãy liên hệ với chúng tôi sớm nhất để nhận tư vấn hữu ích!

Thông tin về chúng tôi: Dược liệu Phương Thảo thuộc công ty TNHH DƯỢC LIỆU PHƯƠNG THẢO

Hi vọng bài viết trên có thể giúp bạn hiểu hơn về đặc điểm, công dụng và cách dùng của loại dược liệu này để bạn có sự lựa chọn phù hợp khi tìm mua sản phẩm.

Dược liệu Phương Thảo chúc bạn luôn vui khỏe và bình an!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.