Nguyên nhân viêm khớp là gì? Các yếu tố nguy cơ cần biết?

Viêm khớp là tình trạng tùy từng thể bệnh, nguyên nhân có thể liên quan đến thoái hóa, chỉ số tinh thể acid uric (gout) trong máu cao, hoặc đến từ các tổn thương khớp do chấn thương, nhiễm khuẩn hay gặp. Việc xác định đúng nguyên nhân viêm khớp giúp người bệnh lựa chọn hướng xử trí kịp thời, nhanh chóng.

1. Nguyên nhân viêm khớp là gì?

Nguyên nhân viêm khớp thường khác nhau và tùy từng loại bệnh. Một số trường hợp liên quan đến sự thay đổi cấu trúc xương khớp theo thời gian, một số khác xảy ra do hệ miễn dịch, rối loạn chuyển hóa, nhiễm khuẩn hoặc chấn thương. Vì vậy, không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào cảm giác đau khớp.

1. 1 Các nhóm nguyên nhân chính gây viêm khớp

Dựa trên cách khởi phát bệnh lý, nguyên nhân gây tổn thương khớp chia thành hai nhóm lớn:

•  Do mòn khớp: Khớp bị lão hóa theo tuổi tác và chịu lực đè nặng mỗi ngày hoặc do các tổn thương nhỏ trước đó.

• Do rối loạn chuyển hóa (ví dụ bệnh gout) hoặc do rối loạn miễn dịch (như viêm khớp dạng thấp).

1. 2 Cần phân biệt đâu là nguyên nhân? Đâu là yếu tố nguy cơ?

• Nguyên nhân viêm khớp trực tiếp tạo ra tổn thương hoặc phản ứng viêm tại khớp đang bị sưng.

• Yếu tố nguy cơ: làm tăng khả năng mắc bệnh nhưng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị viêm khớp

1. 3 Vì sao cần xác định đúng tác nhân gây viêm khớp?

Các dạng viêm khớp khác nhau có cơ chế, biểu hiện và hướng điều trị khác nhau. Viêm khớp dạng thấp liên quan đến phản ứng tự miễn, trong khi thoái hóa khớp thường liên quan đến thay đổi mô khớp, do tuổi tác, chấn thương hoặc vận động quá sức kéo dài.

2  Nguyên nhân chính gây viêm khớp thường gặp?

Viêm khớp có thể được chia thành một số nhóm nguyên nhân chính gồm thoái hóa, tự miễn, rối loạn chuyển hóa, nhiễm khuẩn và tổn thương sau chấn thương. Mỗi nhóm có cơ chế khác nhau và cần được đánh giá riêng.

Có 5 tác nhân cốt lõi tác động trực tiếp lên hệ thống xương khớp dưới đây:

2.1 Viêm khớp liên quan đến thoái hóa khớp

 Thoái hóa khớp xảy ra khi các mô trong khớp thay đổi và tổn thương theo thời gian. Nguy cơ thường tăng theo tuổi, nhưng người trẻ vẫn có thể bị viêm khớp nếu từng dính chấn thương khớp, có cấu trúc khớp bất thường hoặc có yếu tố di truyền liên quan.

2.2 Viêm khớp tự miễn

Điển hình là viêm khớp dạng thấp. Thay vì bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch hoạt động bất thường  và nhận nhầm màng hoạt dịch khớp là “gây hại cho cơ thể” nên cần loại bỏ, gây viêm tại khớp, cuối cùng phá hủy sụn, để lâu, nguy cơ mất khả năng vận động.

2.3 Viêm khớp do Gout (rối loạn chuyển hóa)

Gout là một dạng viêm khớp xảy ra khi tinh thể uric hình thành và lắng đọng tại khớp. Tình trạng này có liên quan đến nồng độ axit uric trong máu, chức năng thận, chế độ ăn uống, thuốc đang sử dụng và nhiều yếu tố chuyển hóa khác.

2.4 Viêm khớp nhiễm trùng

Viêm khớp nhiễm khuẩn được hiểu là tình trạng bị “nhiễm trùng” tại ổ khớp, làm khớp bị viêm. Thường có triệu chứng sưng, nóng, đỏ. Một số trường hợp có thể hình thành dịch mủ trong ổ khớp và cần được điều trị sớm.

2.5 Chấn thương và quá tải khớp

Các tai nạn giao thông, chấn thương thể thao (rách dây chằng, tổn thương sụn chêm) hoặc việc lặp đi lặp lại hành động bưng, bê, vác quá nặng hoặc quá lâu có thể làm thay đổi cấu trúc hoặc trục chịu lực của khớp.  Có thể làm quá trình viêm diễn ra nhanh hơn.

3 . Những yếu tố nào làm tăng nguyên nhân viêm khớp?

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ viêm khớp gồm tuổi tác, tiền sử gia đình, thừa cân, hút thuốc, chấn thương và công việc tạo áp lực lặp lại lên khớp. Tuy nhiên, có yếu tố không thể thay đổi và có yếu tố có thể chủ động kiểm soát, cụ thể như:

3.1 Tuổi tác: yếu tố khó thay đổi

Tuổi càng cao, tốc độ tạo mô sụn khớp càng chậm. Vì thế, các mạch máu nuôi dưỡng khớp giảm dần, khiến khớp dễ bị tổn thương hơn trước các tác động nhẹ từ môi trường.

3.2 Béo phì, thừa cân: yếu tố có thể thay đổi

Cân nặng càng cao càng khiến khớp (như khớp gối, khớp háng và cột sống) chịu áp lực quá tải. Cứ tăng thêm 1 kg cân nặng, khớp gối phải chịu thêm 4 kg áp lực khi đi bộ. Đồng thời, còn có thể thúc đẩy ổ viêm trong cơ thể diễn ra mạnh hơn.

3.3 Ít vận động

Thói quen ngồi liên tục nhiều giờ của dân văn phòng khiến cơ, dây chằng quanh khớp bị suy yếu, lỏng lẻo. Dịch khớp không được nuôi dưỡng sụn tốt, dẫn đến tình trạng khô khớp, viêm khớp sớm.

3.4 Bệnh nền và rối loạn chuyển hóa

Người mắc đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa có thể có nguy cơ mắc một số bệnh lý khớp cao hơn so với người khỏe mạnh. Vì đường trong máu cao có thể thúc đẩy xơ cứng, thoái hóa sụn, làm sụn giảm đi độ đàn hồi tự nhiên.

3.5 Tiền sử chấn thương khớp

Có thể,  khi một chấn thương khớp từ thời trẻ đã lành, nhưng vẫn ẩn sâu trong đó còn mang sẹo hay các biến chứng nhỏ và theo thời gian, ảnh hưởng của môi trường hay vận động “ vùng tổn thương cũ” đó bị khởi phát lại.

4. Có thể xác định nguyên nhân viêm khớp qua triệu chứng không?

Triệu chứng viêm khớp chỉ có thể mang tính chất gợi ý để đi tìm nguyên nhân bệnh, không đủ để kết luận nguyên nhân viêm khớp. Những dấu hiệu viêm khớp trên chỉ mang tính gợi ý sớm và không thay thế chẩn đoán y khoa từ kết luận của bác sĩ.

4.1 Vì sao không nên tự ý chẩn đoán bệnh viêm khớp?

Đau khớp có nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm chấn thương và các bệnh lý kéo dài. Nên Dược Liệu Phương Thảo khuyến nghị bạn không nên tự chẩn đoán bệnh khi lo lắng về tình trạng đau khớp.

4.2 Dấu hiệu gợi ý theo từng nguyên nhân

Để giúp bạn dễ dàng hình dung, Dược liệu Phương Thảo đã tổng hợp bảng phân loại triệu chứng viêm khớp điển hình theo từng nguyên nhân cụ thể:

4.2 Khi nào người đau khớp nên đi khám sớm?

Người bệnh nên đi khám khi đau hoặc sưng khớp kéo dài, ảnh hưởng đến vận động, tái phát nhiều lần hoặc đi kèm sốt, mệt nhiều hay biến dạng khớp. Với tình trạng sưng nóng khớp đột ngột kèm sốt, cần được đánh giá sớm để có hướng xử trí kịp thời

6 trường hợp cần lưu ý:

1. Sưng đau khớp kéo dài không giảm.

2. Cứng khớp ảnh hưởng đến sinh hoạt.

3. Khớp biến dạng hoặc hạn chế vận động.

4. Sưng nóng đỏ một khớp kèm sốt.

5. Đau xuất hiện sau chấn thương mạnh.

6. Đau khớp kèm mệt mỏi, sút cân hoặc dấu hiệu toàn thân khác.

5. Có thể giảm các yếu tố nguy cơ của viêm khớp như thế nào?

5.1 Duy trì cân nặng phù hợp để kiểm soát các yếu tố viêm khớp

Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm áp lực lên các khớp chịu lực. Hoạt động thể chất phù hợp có thể hỗ trợ chức năng khớp, khả năng vận động và sức khỏe tổng thể.

5.2 Hạn chế các chấn thương do vận động cường độ cao

• Tránh mang vác quá sức.

• Thay đổi tư thế nếu công việc có động tác lặp lại.

5.3 Theo dõi bệnh lý nền của mình

Người có bệnh gout, bệnh tự miễn, rối loạn chuyển hóa lipid máu hoặc từng chấn thương khớp, gãy xương nên tuân thủ lịch thăm khám và hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Để có được kiến thức về cách phòng tránh viêm khớp hữu ích nhất.

6. Cây dược liệu nhóm xương khớp nào có công dụng hỗ trợ phù hợp?

Có thể dùng các “dược liệu sạch – cây thuốc nam” như một phương pháp hỗ trợ lành tính, giúp cải thiện bệnh viêm khớp như dây đau xương, cây cỏ xước, cây xương khỉ, cây ngải cứu.

Lời khuyên từ Dược liệu Phương Thảo: Cây dược liệu chỉ mang đặc tính hỗ trợ cải thiện, phục hồi, cần thời gian để cơ thể hấp thụ ổn định. Người bệnh nên lựa chọn các nguồn mua cây dược liệu có xuất xứ rõ ràng, chuẩn tự nhiên, không bị pha trộn hóa chất bảo quản để đảm bảo sức khỏe tốt nhất.

Nguyên nhân viêm khớp có thể khác nhau ở từng người và không nên được xác định chỉ qua cảm giác đau. Bạn có thể tìm hiểu tiếp các triệu chứng và dấu hiệu viêm khớp thường gặp. Nếu khớp sưng nóng, đau kéo dài hoặc ảnh hưởng đến vận động, nên đi khám bác sĩ ngay để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

7. Câu hỏi thường gặp nhất về viêm khớp!

7.1 Nguyên nhân viêm khớp phổ biến nhất là gì?

Ở người trung niên và cao tuổi, nguyên nhân thường gặp là quá trình lão hóa tự nhiên khiến sụn khớp bị mài mòn, mất độ đàn hồi, dẫn đến cọ xát xương và gây viêm đau.

7.2 Vì sao người trẻ vẫn bị viêm khớp

Người trẻ vẫn có thể mắc viêm khớp, thường xuất phát từ thói quen ít vận động dẫn đến khô khớp, thừa cân béo phì gây áp lực khớp, hoặc do từng chấn thương thể thao không được điều trị hẳn, ngoài ra, có thể do bệnh lý tự miễn khởi phát sớm.

7.3 Viêm khớp tự miễn khác gì viêm khớp do thoái hóa?

Viêm khớp tự miễn là do hệ miễn dịch tấn công màng hoạt dịch, gây sưng đau đối xứng, cứng khớp kéo dài và ảnh hưởng toàn thân. Trong khi đó, viêm khớp do thoái hóa (đau khi vận động, giảm khi nghỉ) thường ở các khớp chịu lực lớn và liên quan đến tuổi tác.

7.4 Béo phì có gây viêm khớp không?

Có thể. Béo phì không chỉ làm tăng áp lực lên mặt sụn khớp gối và háng mà còn làm tăng phản ứng viêm, có thể thúc đẩy sụn bị tổn thương nhanh hơn.

7.5 Chấn thương khớp có thể dẫn đến viêm khớp về sau không?

Có thể. Chấn thương làm thay đổi trục chịu lực của khớp, hình dạng và cấu trúc khớp. Dù chấn thương đã lành, vùng khớp đó vẫn có nguy cơ cao phát triển thành viêm khớp thoái hóa sau vài năm.

7.6 Khi nào cần khám chuyên khoa xương khớp?

Khi các khớp sưng đau liên tục trên 2 tuần, có hiện tượng cứng khớp kéo dài khó vận động, khớp biến dạng, hoặc đau khớp kèm sốt cao, mệt mỏi suy nhược