Tăng huyết áp là gì? Chỉ số, dấu hiệu và cách kiểm soát huyết áp ổn định?

Huyết áp là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh tình trạng cơ thể khi theo dõi sức khỏe tim mạch. Vậy tăng huyết áp là gì? Mạch máu trong cơ thể giống như một ống dẫn nước. Tăng huyết áp là tình trạng lực đẩy của dòng máu lên thành mạch luôn duy trì ở mức quá mạnh trong thời gian dài. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một người trưởng thành được xác định mắc tăng huyết áp khi tiến hành đo được chỉ số huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên.

1. Tăng huyết áp là gì?

Tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu đẩy vào thành động mạch luôn cao hơn mức bình thường. Khi tình trạng này kéo dài, tim và hệ mạch máu sẽ phải làm việc nhiều hơn, dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm.

1.1. Hai con số trên máy đo huyết áp có ý nghĩa gì?

Một kết quả đo huyết áp thường được hiển thị dưới dạng 120/80 mmHg. Hai con số này phản ánh áp lực của dòng máu trong động mạch ở hai thời điểm khác nhau của chu kỳ tim.

• Huyết áp tâm thu là chỉ số phía trên, thể hiện áp lực của máu khi tim co bóp để bơm máu đi khắp cơ thể.

• Huyết áp tâm trương là chỉ số phía dưới, thể hiện áp lực trong động mạch khi tim nghỉ giữa hai lần co bóp.

Ví dụ:

Hiểu được ý nghĩa của hai chỉ số này sẽ giúp cô chú dễ dàng theo dõi kết quả đo huyết áp tại nhà và trao đổi với bác sĩ khi cần thiết.

1.2. Chỉ số huyết áp ở người trưởng thành bao nhiêu được xem là cao?

Ở người trưởng thành, huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên được xem là tăng huyết áp khi kết quả được xác nhận qua nhiều lần và đo đúng cách.

1.3. Một lần đo huyết áp tăng cao có phải đã mắc bệnh không?

Câu trả lời là chưa.

Để đánh giá chính xác, cô chú nên:

1. Nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo; trong khi đo, cần thực hiện đúng tư thế và đúng kỹ thuật.

2. Đo nhiều lần vào các thời điểm khác nhau trong nhiều ngày.

3. Đo huyết áp tại nhà hoặc theo dõi huyết áp 24 giờ nếu được bác sĩ hướng dẫn.

2. Nguyên nhân và những ai dễ bị tăng huyết áp?

Nguyên nhân tăng huyết áp có thể liên quan đến lối sống, yếu tố di truyền hoặc một số bệnh lý nền.

2.1. Tăng huyết áp nguyên phát là gì?

Đây là dạng tăng huyết áp thường gặp nhất và chiếm phần lớn các trường hợp mắc bệnh. Tăng huyết áp nguyên phát thường không xác định được một nguyên nhân cụ thể mà hình thành do nhiều yếu tố kết hợp như tuổi tác, di truyền, chế độ ăn uống và lối sống.

2.2. Tăng huyết áp thứ phát là gì?

Tăng huyết áp thứ phát là tình trạng huyết áp tăng do một nguyên nhân xác định, chẳng hạn như bệnh thận, rối loạn nội tiết hoặc tác dụng của một số loại thuốc.

2.3. Những yếu tố thường làm nguy cơ tăng cao hơn

Một số yếu tố có thể làm nguy cơ tăng huyết áp cao hơn gồm:

• Ăn nhiều muối.

• Thừa cân hoặc béo phì, ít vận động.

• Sử dụng thuốc lá và uống rượu, bia thường xuyên.

• Căng thẳng kéo dài.

2.4. Các nguyên nhân chính của bệnh tăng huyết áp

Phần lớn trường hợp tăng huyết áp liên quan đến ba nhóm nguyên nhân chính:

• Lối sống: ăn mặn, ít vận động, thừa cân, hút thuốc, uống nhiều rượu bia.

• Di truyền: trong gia đình đã có người mắc tăng huyết áp.

• Bệnh lý nền: bệnh thận, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc một số bệnh nội tiết.

2.5. Những ai có nguy cơ mắc tăng huyết áp cao hơn?

Các nhóm dưới đây nên chủ động kiểm tra huyết áp định kỳ:

• Người từ 40 tuổi trở lên.

• Người thừa cân, béo phì.

• Người hút thuốc lá nhiều và uống bia rượu thường xuyên

• Người ít vận động.

• Người thường xuyên căng thẳng.

• Người đã mắc các vấn đề về tiểu đường, mỡ máu hoặc thận.

• Người có người thân trong gia đình đã từng mắc tăng huyết áp.

3. Tăng huyết áp có những triệu chứng như thế nào?

Đa số những người bị tăng huyết áp không xuất hiện các triệu chứng rõ ràng.

3.1. Vì sao có nhiều người bị tăng huyết áp nhưng bản thân họ không biết?

Tăng huyết áp có thể tiến triển trong nhiều năm mà không gây biểu hiện rõ rệt. Một số người có thể thấy đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, tức ngực hoặc khó thở, nhưng các dấu hiệu này không đặc hiệu và không xuất hiện ở tất cả mọi người.

3.2. Những dấu hiệu nào có thể xuất hiện khi huyết áp tăng cao?

Một số triệu chứng tăng huyết áp có thể gặp gồm:

• Đau đầu, chóng mặt.

• Nhìn mờ.

• Hồi hộp, khó chịu trong người.

• Đau ngực hoặc khó thở.

Nếu huyết áp tăng rất cao kèm yếu hoặc tê một bên người, khó nói hoặc lú lẫn, cần đến cơ sở y tế ngay.

4. Tăng huyết áp ảnh hưởng đến những cơ quan nào?

Tăng huyết áp kéo dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan quan trọng nếu không được kiểm soát tốt.

4.1. Nguy cơ biến chứng tăng lên khi nào?

Nguy cơ biến chứng tăng huyết áp sẽ cao hơn nếu:

• Huyết áp cao kéo dài, không dùng thuốc đúng chỉ định.

• Mắc thêm tiểu đường, mỡ máu hoặc bệnh thận.

• Hút thuốc lá nhiều và uống nhiều rượu, bia thường xuyên..

5. Những ai dễ bị tăng huyết áp hơn?

Ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn và nên kiểm tra huyết áp định kỳ.

5.1. Nhóm người có nguy cơ không thể thay đổi

• Tuổi càng cao.

• Có người thân trong gia đình đã từng mắc tăng huyết áp.

• Tiền sử trong gia đình đã có người mắc bệnh về tim mạch.

5.2. Nhóm nguy cơ có thể điều chỉnh

• Ăn nhiều muối.

• Thừa cân, béo phì.

• Ít vận động.

• Uống rượu, bia quá nhiều và thường xuyên hút thuốc lá.

• Kiểm soát chỉ số đường huyết hoặc mỡ máu chưa tốt.

• Thường xuyên căng thẳng.

5.3. Vì sao cô chú trung niên nên đo huyết áp định kỳ?

Đo huyết áp định kỳ giúp:

• Phát hiện bệnh sớm và theo dõi hiệu quả kiểm soát chỉ số huyết áp.

• Giảm nguy cơ biến chứng.

• Chủ động điều chỉnh lối sống và điều trị khi cần.

6. Chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp như thế nào?

Chẩn đoán tăng huyết áp cần dựa trên nhiều lần đo đúng cách. Sau khi xác định mắc bệnh, bác sĩ sẽ lựa chọn hướng điều trị phù hợp với từng người.

6.1. Đo huyết áp đúng cách và xác nhận qua nhiều lần

Để có kết quả chính xác, cô chú nên:

1. Nghỉ ngơi ít nhất 5 phút.

2. Khi đo, cần ngồi đúng tư thế, tay giữ ngang tim.

3. Trong ngày, cần đo nhiều lần ở nhiều thời điểm khác nhau.

6.2. Khi nào cần đo huyết áp tại nhà hoặc theo dõi 24 giờ?

Bác sĩ có thể chỉ định tiến hành đo huyết áp trong các trường hợp sau:

• Nghi ngờ huyết áp tăng cao hoặc huyết áp dao động nhiều.

• Khi cần đánh giá hiệu quả điều trị theo phác đồ.

• Có nhiều yếu tố liên quan đến nguy cơ tim mạch.

6.3. Người tăng huyết áp có thể cần kiểm tra những gì?

Ngoài đo huyết áp, người bệnh có thể được chỉ định kiểm tra:

• Đường huyết và mỡ máu.

• Chức năng thận.

• Tim mạch khi cần.

7. Tăng huyết áp được điều trị và phòng tránh như thế nào?

Mục tiêu của điều trị tăng huyết áp là đưa huyết áp về mức mục tiêu và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch. Bên cạnh việc dùng thuốc khi cần, thay đổi lối sống vẫn là nền tảng giúp kiểm soát huyết áp lâu dài.

7.1. Thay đổi ăn uống và sinh hoạt

Một số thói quen nên duy trì giúp điều trị và phòng tránh tăng huyết áp gồm:

• Giảm lượng muối trong bữa ăn.

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây.

• Giữ cân nặng hợp lý.

• Tập thể dục đều đặn.

• Ít uống rượu, bia và không hút thuốc lá.

• Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng.

7.2. Dùng thuốc theo chỉ định

Thuốc điều trị sẽ được bác sĩ lựa chọn dựa trên tuổi, mức huyết áp và các bệnh lý đi kèm.

Người bệnh cần lưu ý:

• Uống thuốc đúng hướng dẫn.

• Không tự mua thuốc điều trị.

• Không tự ý tăng, giảm hoặc ngưng uống thuốc khi thấy huyết áp đã ổn định.

Từng người bệnh sẽ có cách điều trị tăng huyết áp khác nhau, vì vậy cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để đạt hiệu quả lâu dài.

7.3. Theo dõi huyết áp tại nhà

Đo huyết áp tại nhà giúp theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện sớm những thay đổi bất thường.

Nên:

• Mỗi ngày cần đo huyết áp vào cùng một thời điểm nhất định

• Đo đúng tư thế, ghi lại kết quả để theo dõi.

8. Khi huyết áp tăng cao, lúc nào cần đi cấp cứu?

8.1. Huyết áp trên 180/120 mmHg nhưng chưa xuất hiện triệu chứng

Nếu đo được huyết áp trên 180/120 mmHg nhưng chưa có triệu chứng bất thường, cô chú nên:

1. Nghỉ ngơi, giữ bình tĩnh.

2. Đo lại sau ít nhất 1 phút.

3. Nếu kết quả vẫn rất cao, liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

8.2. Dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay

Cần đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu ngay nếu huyết áp trên 180/120 mmHg kèm theo một trong các dấu hiệu:

• Đau ngực.

• Khó thở.

• Yếu hoặc tê một bên người.

• Khó nói hoặc nói ngọng.

• Đau lưng dữ dội.

• Lú lẫn hoặc giảm ý thức.

9. Có thể phòng ngừa tăng huyết áp bằng cách nào?

Không phải mọi trường hợp đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng nếu duy trì lối sống lành mạnh thì sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng.

9.1. 6 việc nên duy trì mỗi ngày

• Ăn nhạt hơn.

• Tăng cường vận động.

• Giữ cân nặng hợp lý.

• Hạn chế rượu bia và thuốc lá.

• Theo dõi các chỉ số về huyết áp, đường huyết và mỡ máu định kỳ.

• Ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái.

9.2. Người đã tăng huyết áp làm gì để hạn chế biến chứng?

Người bệnh nên:

• Theo dõi các chỉ số huyết áp đều đặn..

• Tái khám đúng lịch hẹn.

• Dùng thuốc đầy đủ theo chỉ định và không tự ý ngưng dùng thuốc khi đã thấy khỏe.

Việc duy trì những thói quen trên chính là nền tảng của cách phòng tránh tăng huyết áp cũng như giảm nguy cơ xảy ra các biến chứng về tim, não và thận.

10. Cây dược liệu có vai trò gì khi chăm sóc sức khỏe người tăng huyết áp?

10.1. Cây dược liệu thuốc nam có thay thế được thuốc hạ huyết áp không?

Câu trả lời là không. Các loại cây dược liệu chỉ đóng vai trò hỗ trợ bình ổn chỉ số, làm mát cơ thể và nâng cao sức khỏe.

10.2. Các cây dược liệu hỗ trợ huyết áp và tim mạch thường dùng trong dân gian là gì?

Trong kinh nghiệm dân gian và đề xuất giải pháp thảo dược tại Dược Liệu Phương Thảo, một số vị cây thuốc nam nhóm tiểu đường, mỡ máu quen thuộc thường được người bệnh lựa chọn để hỗ trợ sức khỏe tim mạch, huyết áp và mỡ máu gồm:

• Giảo cổ lam: Hỗ trợ hạ mỡ máu, lưu thông khí huyết và bình ổn huyết áp.

• Lá sen: Hỗ trợ thanh nhiệt, giảm chất béo trong máu, giúp tinh thần thư thái và ngủ ngon giấc.

• Dây thìa canh: Hỗ trợ cân bằng chuyển hóa, phù hợp cho người bị tăng huyết áp đi kèm mỡ máu hoặc tiểu đường.

10.3. Nguyên tắc sử dụng dược liệu an toàn theo khuyến cáo từ Dược Liệu Phương Thảo

Để việc dùng thảo dược mang lại hiệu quả tốt nhất và không gây ra tác dụng phụ, Dược Liệu Phương Thảo khuyến nghị cô chú và người bệnh tuân thủ 2 nguyên tắc vàng sau:

• Tuyệt đối không tự ý bỏ uống thuốc Tây

• Lựa chọn dược liệu chuẩn sạch: Chỉ sử dụng cây dược liệu được sấy khô đúng kỹ thuật, nguyên chất 100%, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, không bị ẩm mốc hay chứa chất bảo quản.

11. Giải đáp câu hỏi thường gặp về tăng huyết áp

Huyết áp bao nhiêu được xem là tăng huyết áp?

Ở người trưởng thành, huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên trong nhiều lần đo đúng cách được xem là tăng huyết áp.

Một lần đo huyết áp cao có kết luận mắc bệnh không?

Không. Cần đo nhiều lần, đúng kỹ thuật hoặc theo dõi huyết áp tại nhà, theo dõi 24 giờ khi được bác sĩ chỉ định để xác nhận.

Tăng huyết áp có luôn gây đau đầu, chóng mặt không?

Không. Nhiều người mắc tăng huyết áp hoàn toàn không có triệu chứng, vì vậy nên đo huyết áp định kỳ thay vì chỉ chờ khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Người tăng huyết áp có phải uống thuốc suốt đời không?

Điều này phụ thuộc vào mức độ bệnh, nguyên nhân và khả năng kiểm soát huyết áp. Bác sĩ sẽ đánh giá và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp với từng người.

Huyết áp đã ổn định, có được tự ngừng thuốc không?

Không. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có chỉ định của bác sĩ vì huyết áp có thể tăng trở lại và làm tăng nguy cơ biến chứng.