Ung thư gan là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và hướng xử trí

Ung thư gan là gì hay ung thư biểu mô tế bào gan HCC. Nhiều người thường băn khoăn bệnh ung thư gan là gì, ung thư ở gan là gì và nguy hiểm ra sao? Căn bệnh này xảy ra khi các tế bào gan phát triển bất thường, tạo thành khối u ác tính ở gan, làm suy giảm khả năng thải độc và chuyển hóa của cơ thể. Nắm rõ nguyên nhân chính gây ung thư gan (như viêm gan B, viêm gan C, xơ gan mạn tính..), dấu hiệu ung thư gan cũng như xét nghiệm chỉ số AFP trong máu sẽ giúp bạn phát hiện bệnh từ sớm.

1. Ung thư gan là gì và có mấy loại thường gặp?

Ung thư gan xảy ra khi các tế bào tại gan phát triển mất kiểm soát, tạo thành khối u gan ác tính. Khối u này sẽ phá hủy các tế bào gan khỏe mạnh, làm suy giảm nghiêm trọng chức năng gan và có nguy cơ di căn sang các cơ quan khác nếu không được điều trị kịp thời.

1.1. Phân biệt ung thư gan nguyên phát và ung thư di căn đến gan

Ung thư gan nguyên phát và ung thư di căn thường có nơi khởi phát, cơ chế và hướng điều trị khác nhau.

1.2. Các loại ung thư gan nguyên phát phổ biến nhất

1. Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC): Chiếm tỷ lệ mắc nhiều nhất, phát sinh từ tế bào gan.

2. Ung thư đường mật trong gan: Bắt nguồn từ ống dẫn mật nhỏ trong gan.

3. U nguyên bào gan: Hiếm gặp, chủ yếu ở trẻ nhỏ.

1.3. Bệnh ung thư gan ảnh hưởng như thế nào đến cơ thể?

Gan đảm nhiệm vai trò: lọc độc tố, chuyển hóa dưỡng chất và tổng hợp protein. Khi khối u chiếm dần mô gan lành, cơ thể có thể:

• Gặp rối loạn đông máu

• Tích dịch ổ bụng hoặc suy kiệt thể trạng

2. Vì sao một người có thể bị mắc ung thư gan?

Ung thư gan hiếm khi xuất hiện đột ngột, mà thường là kết quả của một quá trình gan bị tổn thương âm thầm kéo dài nhiều năm.

2.1. Viêm gan B, viêm gan C mạn tính

Đây là nguyên nhân ung thư gan hàng đầu tại Việt Nam. Virus tồn tại lâu dài khiến tế bào gan liên tục viêm, tổn thương và tái tạo. Điều này làm tăng nguy cơ đột biến gen dẫn đến ung thư.

2.2. Xơ gan và thói quen uống nhiều rượu bia kéo dài

Xơ gan là yếu tố thuận lợi cho ung thư gan phát triển.

Phần lớn ung thư gan được ghi nhận khi:

• Gan đã xơ hóa

• Uống rượu bia kéo dài

2.3. Gan nhiễm mỡ, béo phì, tiểu đường và mỡ máu cao

• Gan nhiễm mỡ không do rượu: mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan, gây viêm mạn tính.

• Béo phì, tiểu đường type 2: rối loạn chuyển hóa, tăng gánh nặng cho gan.

• Mỡ máu cao kéo dài: thúc đẩy quá trình viêm, xơ hóa, ung thư hóa.

• Thực phẩm nhiễm nấm mốc: thường gặp ở ngũ cốc, đậu phộng,… bảo quản sai cách.

Các yếu tố này thường cộng hưởng với nhau, khiến bệnh tích lũy âm thầm nhiều năm trước khi bộc lộ triệu chứng.

3. Ung thư gan thường có những triệu chứng và dấu hiệu nhận biết nào?

Triệu chứng ung thư gan giai đoạn sớm gần như không rõ ràng, nhiều người chỉ phát hiện tình cờ qua khám sức khỏe định kỳ.

3.1. Dấu hiệu giai đoạn đầu, vì sao lại âm thầm và khó phát hiện?

Gan không có dây thần kinh cảm giác đau trải đều, và phần mô lành còn lại vẫn duy trì được chức năng ngay cả khi một phần gan đã có khối u.

3.2. Triệu chứng rõ ràng khi khối u gan đã tiến triển

Khi khối u đã phát triển thường kéo theo các triệu chứng:

• Đau tức hoặc nặng vùng hạ sườn phải kéo dài.

• Bắt đầu chán ăn, đầy bụng, bí bách khó tiêu nhưng không rõ tại sao.

• Sụt cân nhanh dù không đổi chế độ ăn.

• Bụng chướng to dần, đôi khi sờ thấy khối cứng.

3.3. Những biểu hiện cảnh báo bất thường cần đi khám gấp
Một số biểu hiện có thể bị ung thư gan cần đặc biệt chú ý:

4. Bác sĩ chẩn đoán và phát hiện ung thư gan bằng cách nào?

Không có xét nghiệm đơn lẻ nào đủ để kết luận ung thư gan; quy trình chẩn đoán thường phối hợp nhiều phương pháp.

4.1. Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm, CT và MRI gan

Siêu âm gan là bước sàng lọc đầu tiên nhờ chi phí thấp, thực hiện nhanh.

Ngoài ra bác sĩ có thể sẽ chỉ định thêm:

• CT

• MRI gan có tiêm thuốc cản quang để quan sát rõ hình dạng và mức độ tưới máu của khối u.

4.2. Xét nghiệm máu chỉ số AFP và kiểm tra chức năng gan

Xét nghiệm AFP là chỉ số sinh học phổ biến trong tầm soát ung thư gan, nhưng AFP tăng cao không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc bệnh, vì tình trạng này còn gặp ở người viêm gan cấp hoặc phụ nữ mang thai.

4.3. Khi nào cần sinh thiết gan?

Sinh thiết gan thường chỉ được chỉ định khi hình ảnh học và xét nghiệm máu chưa đủ để kết luận rõ ràng, hoặc cần xác định chính xác bản chất tế bào trước khi lên phác đồ.

4.4. Ung thư gan có mấy giai đoạn?

Dựa trên mức độ lan rộng, bệnh thường được phân thành ba nhóm:

Tiên lượng sống thực tế phụ thuộc vào thể trạng, chức năng gan nền và khả năng đáp ứng điều trị. Đây cũng là lý do phát hiện càng sớm, cơ hội kiểm soát càng cao.

5. Ung thư gan hiện nay được điều trị theo những hướng nào?

Không có phác đồ chung cho cách điều trị ung thư gan, bác sĩ sẽ chỉ định dựa trên giai đoạn bệnh, số lượng, kích thước khối u và chức năng gan còn lại.

Hiện nay, ung thư gan thường được điều trị theo hướng:

• Phẫu thuật cắt bỏ u gan, hoặc ghép gan: Áp dụng khi khối u chưa lan rộng và gan lành còn khỏe.

• Đốt sóng cao tần (RFA): Dùng nhiệt để diệt khối u nhỏ mà không cần phẫu thuật.

• Nút mạch gan (TACE/TARE): Bịt đường cấp máu để “bỏ đói” khối u, kết hợp truyền thuốc/chất phóng xạ.

• Điều trị toàn thân (thuốc trúng đích, miễn dịch, hóa, xạ trị): dành cho giai đoạn tiến triển hoặc di căn.

6. Người bệnh nên chăm sóc sức khỏe ra sao trong quá trình điều trị?

Lối sống lành mạnh kết hợp với đi khám định kỳ và theo dõi đúng cách sẽ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả hơn.

• Chế độ ăn: ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, giảm dầu mỡ, hạn chế gia vị cay nóng, chia nhỏ bữa ăn.

• Theo dõi và tái khám: tuân thủ lịch xét nghiệm AFP, chẩn đoán hình ảnh định kỳ để phát hiện sớm tái phát.

• Vận động nhẹ nhàng: đi bộ, hít thở sâu giúp cải thiện tuần hoàn và tinh thần.

• Dùng thêm dược liệu dân gian: nhiều gia đình quan tâm đến các loại dược liệu hỗ trợ u bướu – ung thư để bồi bổ thêm bên cạnh phác đồ chính.

7. Có thể chủ động phòng ngừa ung thư gan bằng cách nào?

Thực tế, không có cách phòng tránh ung thư gan nào hoàn toàn, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ có thể được kiểm soát để giảm nguy cơ mắc bệnh.

• Tiêm phòng vắc xin viêm gan B đầy đủ: Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả, đặc biệt với trẻ sơ sinh và người chưa có miễn dịch.

• Phát hiện sớm, điều trị triệt để viêm gan B, C: Kiểm soát lượng virus giúp làm chậm tổn thương gan.

• Hạn chế rượu bia, thuốc lá: Giảm tổn thương tế bào gan tích lũy theo thời gian.

• Kiểm soát cân nặng, đường huyết, gan nhiễm mỡ: Thông qua chế độ ăn khoa học và vận động đều đặn.

8. Những ai là người cần đi tầm soát ung thư gan định kỳ?

Việc tầm soát thường được khuyến nghị cho những người có nguy cơ cao nhằm phát hiện bệnh sớm và tăng cơ hội điều trị.

8.1. Nhóm người có nguy cơ cao

Những đối tượng dưới đây nên chủ động trong việc tầm soát ung thư gan:

• Người đang nhiễm viêm gan B hoặc C mạn tính.

• Người đã được chẩn đoán xơ gan do bất kỳ nguyên nhân nào.

• Gia đình có người từng mắc ung thư gan.

• Người uống rượu bia nhiều năm hoặc gan nhiễm mỡ lâu ngày.

8.2. Lịch tầm soát theo khuyến nghị

Với nhóm nguy cơ cao, lịch tầm soát ung thư gan thường duy trì mỗi 6 tháng/lần. Duy trì đều đặn lịch này là chìa khóa để phát hiện khối u khi còn khu trú, thời điểm cơ hội điều trị triệt để cao nhất.

9. Có thể dùng dược liệu để hỗ trợ sức khỏe gan không? (Khuyến cáo từ Dược Liệu Phương Thảo)

Một số người mắc bệnh trong nhóm u bướu thường tìm hiểu thêm các dược liệu với mục đích hỗ trợ sức khỏe theo hướng an toàn, lành tính. Tuy nhiên, dược liệu hỗ trợ u bướu ung thư không thay thế điều trị chuyên khoa.

Một số dược liệu tự nhiên thường được dân gian tin dùng để hỗ trợ sức khỏe lá gan bao gồm:

1. Nấm lim xanh: Hỗ trợ tăng cường sức đề kháng và nâng cao hệ miễn dịch cho cơ thể.

2. Cây an xoa: Hỗ trợ thanh nhiệt, mát gan và giảm bớt cảm giác mệt mỏi.

3. Xáo tam phân: Thường được sử dụng để hỗ trợ cải thiện các tình trạng viêm gan, xơ gan, u gan..

4. Củ tam thất bắc: Hỗ trợ bồi bổ sức khỏe, tăng cường tuần hoàn máu và giảm đau, sưng viêm, ức chế di căn xa.

Để sử dụng thảo dược an toàn, người bệnh cần lưu ý:

1. Không tự ý ngưng hoặc thay thế thuốc điều trị chính khi chưa có chỉ định bác sĩ.

2. Ưu tiên dược liệu nguồn gốc rõ ràng, sơ chế đúng quy trình, không ẩm mốc, không pha trộn tạp chất.

10. Những câu hỏi thường gặp về bệnh ung thư gan

10.1. Ung thư gan giai đoạn đầu có biểu hiện rõ ra ngoài không?

Hầu như không. Gan còn khả năng bù trừ chức năng nên cơ thể ít khi phát tín hiệu rõ ràng. Đây là lý do tầm soát định kỳ quan trọng hơn việc chờ triệu chứng.

10.2. Chỉ số AFP trong máu cao có chắc chắn là bị ung thư gan không?

Không. AFP có thể tăng trong một số tình trạng lành tính như viêm gan cấp hoặc thai kỳ, cần kết hợp thêm chẩn đoán hình ảnh để kết luận chính xác.

10.3. Người bị viêm gan B có chắc chắn sẽ chuyển thành ung thư gan không?

Không phải tất cả. Tuy nhiên viêm gan B mạn tính làm tăng đáng kể nguy cơ, nên cần theo dõi và điều trị kiểm soát virus chặt chẽ.

10.4. Bệnh ung thư gan có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Khả năng chữa phụ thuộc rất lớn vào thời điểm phát hiện và giai đoạn bệnh. Khi khối u còn khu trú và gan còn đủ chức năng, phẫu thuật hoặc ghép gan có thể mang lại cơ hội kiểm soát bệnh lâu dài.

10.5. Bao lâu thì nên đi tầm soát gan một lần?

Người thuộc nhóm u bướu nguy cơ cao (viêm gan B, C, xơ gan) nên tầm soát siêu âm và AFP mỗi 6 tháng/lần. Người khỏe mạnh không có yếu tố nguy cơ có thể kiểm tra gan trong đợt khám tổng quát hằng năm.