Đau nhức xương khớp là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý

Đau nhức xương khớp là tình trạng có thể gặp phải ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là người trung niên và cao tuổi. Triệu chứng có thể chỉ thoáng qua sau vận động nhưng cũng có thể kéo dài do bệnh xương khớp hoặc những yếu tố liên quan đến lối sống, chấn thương và tuổi tác. Hiểu đúng đau nhức xương khớp là gì, nguyên nhân xuất phát từ đâu, cách nhận biết, chẩn đoán, điều trị và phòng tránh sẽ giúp người bệnh chủ động chăm sóc sức khỏe, đồng thời lựa chọn hướng xử trí phù hợp khi cần thiết.

1. Đau nhức xương khớp là gì?

Cảm giác đau nhức xương khớp là cảm giác khó chịu tại một hoặc nhiều vị trí thuộc hệ cơ xương khớp, thường biểu hiện bằng đau âm ỉ, đau nhói, ê mỏi, cứng khớp hoặc hạn chế vận động.

Trong y khoa, cần xác định rõ cơn đau xuất phát chủ yếu từ khớp, cơ, gân, dây chằng, cột sống hay xương, vì mỗi tác nhân đều có nguyên nhân và cách xử lý đau nhức khác nhau.

1.1 Vị trí đau nhức xương khớp thường xuất hiện ở những vị trí nào?

Các vị trí đau thường gặp là:

• Khớp gối: đau khi đứng lên, ngồi xuống, đi bộ lâu hoặc leo cầu thang.

• Cột sống cổ, vai gáy: ê mỏi, cứng cổ, đau tăng khi ngồi lâu hoặc cúi nhiều.

• Cột sống thắt lưng: đau âm ỉ hoặc đau lan xuống mông, chân.

• Khớp bàn tay, ngón tay, cổ tay: cứng khớp, khó nắm hoặc cầm đồ vật.

• Khớp vai: đau khi giơ tay, mặc áo hoặc với đồ trên cao.

• Khớp háng, cổ chân, bàn chân: đau khi chịu lực hoặc bước đi.

Đau có thể xảy ra ở một hoặc nhiều khớp, đột ngột hoặc kéo dài, liên tục hoặc từng đợt. Mức độ đau không luôn phản ánh chính xác mức độ tổn thương, cơn đau nhẹ nhưng tái diễn nhiều tuần vẫn cần được lưu ý.

2. Triệu chứng và dấu hiệu đau nhức xương khớp gồm những gì?

Ngoài cảm giác đau, ở người gặp vấn đề xương khớp còn có thể xuất hiện nhiều biểu hiện đi kèm như cứng khớp, sưng, nóng, đỏ, tiếng lạo xạo khi vận động, giảm tầm vận động, hoặc tê lan, yếu chi.

Các triệu chứng trên có thể khác nhau ở mỗi người, phần nào gợi ý được nguyên nhân đau nhức xương khớp, nhưng không đủ để tự chẩn đoán thay bác sĩ.

2.1. Tổng hợp 3 biểu hiện thường gặp nhất

• Đau âm ỉ, ê mỏi hoặc đau nhói khi vận động.

• Khớp cứng sau khi mới ngủ dậy hoặc ngồi quá lâu.

• Đau lan, tê bì, châm chích hoặc yếu tay chân (khi có liên quan đến thần kinh).

2.3 Làm sao phân biệt đau do viêm khớp, đau do cơ và đau đến từ xương?

Việc xác định vị trí, mức độ cơn đau là bước đầu giúp nhận biết nguồn gốc của triệu chứng đau nhức xương khớp:

Lưu ý: Bảng trên chỉ mang tính chất tham khảo, giúp nhận biết ban đầu. Trên thực tế, một vị trí đau có thể liên quan đến nhiều cấu trúc khác nhau, vì vậy cần thăm khám để được đánh giá chính xác.

 3. Có những kiểu đau nhức xương khớp nào thường gặp?

3.1 Đau cấp tính và đau kéo dài

• Đau cấp tính thường xuất hiện đột ngột sau vận động quá sức, té ngã, va chạm hoặc một đợt viêm khớp

• Đau kéo dài hoặc tái diễn có thể liên quan đến thoái hóa, bệnh viêm, vấn đề cột sống hoặc chấn thương cũ.

3.2 Đau cơ học (do vận động) và đau có tính chất viêm

• Đau cơ học thường tăng khi vận động hoặc chịu lực và giảm khi nghỉ.

• Đau có tính chất viêm có thể kèm sưng, nóng, cứng khớp sau khi ngủ dậy hoặc sau thời gian không vận động.

Đây chỉ là cách phân nhóm định hướng. Cùng một người có thể có biểu hiện không điển hình hoặc có nhiều nguyên nhân cùng lúc.

4. Nguyên nhân đau nhức xương khớp thường gặp là gì?

7 nhóm nguyên nhân gây đau nhức thường được gặp là:

• Quá tải do lao động, chơi thể thao hoặc lặp lại một động tác.

• Sai tư thế khi ngồi, đứng, mang vác hoặc ngủ.

• Bong gân, căng cơ, tổn thương gân, dây chằng hoặc chấn thương khớp.

• Thoái hóa khớp và các thay đổi liên quan đến tuổi.

• Viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh viêm, tự miễn khác.

• Gout do các tinh thể urat lắng đọng bên trong khớp.

• Vấn đề cột sống gây đau lan, tê hoặc yếu tay chân.

Thời tiết có thể làm một số người cảm nhận đau hoặc cứng khớp rõ hơn, nhưng không thay thế việc tìm nguyên nhân nền nếu triệu chứng kéo dài.

5. Đau nhức xương khớp có thể là dấu hiệu, triệu chứng của những bệnh gì?

Một số tình trạng thường dấu hiệu sớm được nhắc đến gồm:

Một dấu hiệu hay triệu chứng đau nhức xương khớp rõ ràng vẫn không đủ để khẳng định chính xác bệnh xương khớp. Chẩn đoán cần dựa trên thăm khám và các kiểm tra phù hợp khi cần.

6. Đau nhức xương khớp có thực sự nguy hiểm hay không?

Đau nhức xương khớp không phải lúc nào cũng thực sự nguy hiểm. Cơn đau nhẹ sau vận động, không sưng và giảm dần khi nghỉ thường ít đáng lo hơn. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân chứ không chỉ phụ thuộc vào cảm giác đau.

Nếu triệu chứng đau nhức xương khớp kéo dài, tăng dần hoặc làm người bệnh khó đi lại, ngủ nghỉ và sinh hoạt, nguyên nhân nền cần được đánh giá thay vì tiếp tục tự xử lý.

6.1 Khi nào cần đi khám sớm?

Nên sắp xếp thăm khám sớm ngay nếu:

• Cơn đau không cải thiện, tái diễn nhiều lần hoặc ngày càng tăng.

• Khớp sưng, cứng hoặc hạn chế vận động rõ.

• Đau làm ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc sinh hoạt.

6.2 Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

Cô chú nên đến bệnh viện khám sớm nếu gặp tình trạng như:

• Một khớp đột ngột đau dữ dội, sưng nóng hoặc đỏ, đặc biệt khi kèm sốt, rét run hoặc cảm giác rất mệt.

Không nên xoa bóp mạnh, chườm nóng hoặc tự đắp lá lên vùng khớp đang sưng nóng, đỏ, đau nhiều mà chưa rõ nguyên nhân.

7. Bác sĩ thường xác định nguyên nhân phổ biến gây đau nhức xương khớp như thế nào?

Bác sĩ thường hỏi vị trí, thời điểm, kiểu đau, chấn thương, thuốc đang dùng và bệnh nền; sau đó khám tầm vận động, sưng, nóng, sức cơ và thần kinh. Xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh chỉ được lựa chọn khi cần.

Người bệnh nên chuẩn bị các thông tin:

• Đau ở đâu, bắt đầu khi nào, đột ngột hay từ từ?

• Cơn đau tăng khi vận động hay khi nghỉ?

• Có sưng, nóng, sốt, tê, yếu hoặc đau lan không?

8. Đau nhức xương khớp được điều trị như thế nào?

Cách điều trị đau nhức xương khớp phụ thuộc vào nguyên nhân. Nghỉ ngơi phù hợp, không làm việc gắng sức, điều chỉnh hoạt động và vận động nhẹ phù hợp. Trong khi bệnh viêm khớp, gout, chấn thương nặng hoặc nhiễm trùng cần hướng điều trị riêng, nên tuân thủ theo y lệnh của bác sĩ điều trị.

Nguyên tắc chung:

• Điều chỉnh tư thế làm việc, cách mang vác và nhịp nghỉ.

• Dùng thuốc đúng chỉ định; không tự phối hợp nhiều thuốc giảm đau hoặc dùng kéo dài.

• Kiểm soát cân nặng và bệnh nền liên quan.

Với khớp đang sưng nóng rõ hoặc đau cấp chưa rõ nguyên nhân đau nhức xương khớp, không nên tự xoa bóp mạnh hay áp dụng mẹo dân gian thay cho thăm khám.

9. Có thể phòng tránh đau nhức xương khớp không?

Không thể tìm ra cách phòng tránh đau nhức xương khớp hoàn toàn khỏi tất cả mọi nguyên nhân. Tuổi tác, di truyền, bệnh tự miễn hoặc tai nạn là những yếu tố không phải lúc nào cũng kiểm soát được. Tuy nhiên, một số thói quen có thể giúp giảm quá tải và hạn chế nguy cơ chấn thương:

• Duy trì cân nặng phù hợp để giảm áp lực lên khớp chịu lực.

• Thay đổi tư thế định kỳ nếu phải ngồi hoặc đứng lâu.

• Ngủ đủ, ăn uống đa dạng và kiểm soát bệnh nền.

10. Cây thuốc dược liệu có vai trò hỗ trợ gì khi chăm sóc sức khỏe xương khớp?

Một số nhóm cây dược liệu như cây xương khỉ (cây mảnh cộng, cây bìm bịp) , cây cỏ xước (ngưu tất nam) và dây đau xương thường được tìm hiểu trong chăm sóc sức khỏe hỗ trợ bệnh xương khớp theo kinh nghiệm dân gian hoặc Y học cổ truyền. Tuy nhiên, không nên gọi đây là “thuốc trị đau nhức xương khớp” hoặc xem dược liệu là cách thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.

Trước khi sử dụng, người dùng cần biết rõ:

• Mình đã được chẩn đoán hay mới chỉ đang có triệu chứng?

• Có đang dùng thuốc giảm đau, thuốc chống đông, thuốc điều trị gout, tiểu đường, huyết áp hoặc bệnh nền khác không?

• Dược liệu có rõ tên, nguồn gốc, cách dùng và cảnh báo an toàn không?

• Có thuộc nhóm mang thai, cho con bú, chuẩn bị phẫu thuật hoặc có bệnh gan, thận cần hỏi chuyên môn không?

Sau khi đã thăm khám và có hướng điều trị, khách hàng có thể liên hệ Dược Liệu Phương Thảo để tìm hiểu thông tin nguồn gốc và cách sử dụng dược liệu theo hướng dẫn, nếu muốn. Tư vấn dược liệu chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế bác sĩ và không khuyên người bệnh tự ngưng thuốc đang dùng.

11. Câu hỏi thường gặp về nguyên nhân gây đau nhức xương khớp

1. Đau nhức xương khớp có tự hết không?

Cơn đau nhẹ sau vận động quá sức có thể giảm khi nghỉ và điều chỉnh hoạt động. Nếu đau kéo dài, tái diễn, tăng dần hoặc kèm sưng, cứng, sốt, tê yếu thì không nên tiếp tục chờ tự hết.

2. Đau nhức xương khớp có phải do thiếu canxi không?

Không thể kết luận chỉ dựa vào cảm giác đau. Đau khớp có nhiều nguyên nhân và thiếu canxi không phải là lời giải thích cho mọi trường hợp. Không nên tự bổ sung canxi liều cao khi chưa đánh giá nhu cầu và nguy cơ.

3. Người trẻ có bị đau nhức xương khớp không?

Có. Người trẻ có thể đau do chơi thể thao, chấn thương, ngồi lâu, sai tư thế, làm việc lặp lại hoặc mắc bệnh viêm khớp. Tuổi trẻ không loại trừ hoàn toàn bệnh cơ xương khớp.

4. Đau khớp khi trời lạnh có phải là bệnh nặng hơn không?

Một số người cảm thấy đau hoặc cứng rõ hơn khi thời tiết thay đổi. Tuy vậy, mức cảm nhận đau không cho biết chính xác bệnh đang tiến triển đến đâu. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc hạn chế vận động, vẫn cần đánh giá nguyên nhân.

5. Đau nhức xương khớp nên khám chuyên khoa nào?

Có thể bắt đầu tại cơ sở y tế phù hợp hoặc chuyên khoa cơ xương khớp, chấn thương chỉnh hình, phục hồi chức năng tùy biểu hiện. Trường hợp đau sau chấn thương nặng, khớp biến dạng, không chịu lực được hoặc khớp sưng nóng kèm sốt cần được đánh giá sớm.